De douane vroeger en nu

In de voorbije decennia zijn er in grote lijnen drie belangrijke ontwikkelingen in de douane wereld geweest.  Het opheffen van de Europese binnengrenzen, de automatisering en verlegging van de douanecontroles.

1992, het opheffen van de Europese binnengrenzen

Tot 31 december 1992 moesten er ook bij transacties tussen de Europese lidstaten douane-aangiftes gemaakt worden.  Dit was nodig om de BTW tussen de landen goed te verrekenen, en om statistische informatie te verzamelen.  Voor de invoerrechten waren die douane-aangiftes niet van belang, omdat er immers tussen de Europese lidstaten al lang geen invoerrechten meer werden geheven.  Aan alle binnengrenzen van de Europese Unie vond je douanekantoren.  Douane-expediteurs waren daar gevestigd.  Zij maakten douane-aangiftes bij alle goederen die de grens passeerden.  Deze schriftelijke aangiftes werden vervolgens direct door de douane gecontroleerd.  Zij beoordeelden of aan alle formaliteiten voldaan was en gaven de toestemming om de grens te passeren.  Het betrof in heel Europa miljoenen aangiftes per jaar.  Al in 1985 is het besluit gevallen dat deze bureaucratische procedures op 31 december 1992 zouden moeten vervallen.  En aldus gebeurde.  Maar in plaats van allerlei formaliteiten aan de grens, moesten bedrijven nu nieuwe BTW-regels toepassen in hun administratie.  De (BTW)grenzen werden dus niet afgeschaft, maar verlegd naar de boekhoudingen van in- en exporterende bedrijven.  Echter per saldo betekende het een zeer grote verbetering voor de handel in Europa.  Het was alleen jammer voor al die ambtenaren en douane-expediteurs die hun werk verloren.  Als gevolg hiervan verdwenen veel douanekantoren.  Ze zijn nu nog slechts sporadisch te vinden aan de Europese binnengrenzen.

Automatisering

De douane-aangiftes moesten altijd schriftelijk worden gedaan.  Voor elk soort aangifte was er een speciaal formulier.  En ook al werd de douane geregeld vanuit Europese wetgeving,  elk land had zijn eigen formulieren.  In de loop van de jaren 80 begon de eerste harmonisatie met het ‘Enig Document'.  Met dit formulier, dat overigens uit 8 verschillende exemplaren bestond, konden in principe alle aangiftes in alle landen worden gemaakt.  Weer wat later werden er allerlei codes, die op de formulieren werden gebruikt, geharmoniseerd.  Door de ontwikkeling van de automatisering vulden douane-expediteurs de documenten niet langer met de typmachine maar met de computer in.  Maar de aangifte was nog steeds schriftelijk.  Einde jaren 80 begin jaren 90 werden in verschillende landen automatiseringssystemen ontwikkeld waardoor de gegevens van de aangifte automatisch werden verwerkt en beoordeeld.  In Nederland heette dit douanepakket ‘Sagitta'.  In Duitsland ‘Atlas'.  In België ‘Sadbel'.  Met andere woorden elk land creëerde zijn eigen software systeem.  De systemen konden onderling natuurlijk niet met elkaar praten.  Dat is nog steeds de situatie.  Wel is er ook een Europees communicatie systeem gekomen genaamd ‘New Computerised Transit System' of kort NCTS of Transit genaamd.  Dit systeem werkt gelijk in alle lidstaten, maar wordt alleen gebruikt voor het transporteren van douanegoederen door de EU.  Inmiddels is de automatisering zeer ver ontwikkeld.  In het nieuwe Europese Douane wetboek zal elektronisch aangeven verplicht worden gesteld.  Tegenwoordig is de automatisering zeer ver doorgevoerd bij de douane.

Verlegging van douane controles

Deze laatste ontwikkeling heeft zich onder andere in Nederland sinds 2002 voorgedaan.  Voorheen bestond de verplichting dat de goederen die werden aangegeven bij een douanekantoor ook daar op het moment van de aangifte aanwezig moesten zijn.  Dit was gemakkelijk voor de douane.  Immers als ze de goederen fysiek wilden controleren, hoefden ze de deur van hun kantoor maar uit te gaan en daar stonden de goederen.  Nadeel van dit systeem was wel dat alle transporten altijd langs een douanekantoor moesten rijden.  Ook al waren veel douanekantoren aan de doorgaande internationale routes gevestigd, per saldo veroorzaakte deze manier van aangeven oponthoud en onnodige kosten.  De regels waren zo streng dat als de goederen om de een of andere reden niet aanwezig waren, de aangever een boete kreeg.   De situatie is nu juist omgekeerd.  De goederen kunnen direct worden getransporteerd naar de plaats van bestemming.  Die plaats van bestemming kan het bedrijf zijn dat de goederen heeft gekocht of een transporteur waar de goederen worden overgeladen.  Bij de aangifte ten invoer moet deze locatie aangegeven worden.  Wel moeten de goederen op het tijdstip van de aangifte zich op de aangegeven locatie bevinden.  Meestal geeft de douane de goederen ongezien vrij.  Als ze de goederen toch fysiek wil inspecteren, komt ze met mobiele teams naar de aangegeven plaats toe om de goederen aldaar te controleren.  Dit betekent dat er geen onderbreking van het logistieke proces is omdat de goederen op die plaats toch uitgepakt of omgepakt moeten worden. Voor douane-expediteurs die de douane-aangiftes verzorgen, betekenen deze ontwikkelingen  dat ze niet langer langs een internationale route of in de nabijheid van een douanekantoor gevestigd hoeven te zijn.  Bovendien kunnen ze geautomatiseerd, door middel van data communicatie, in heel Nederland voor alle bedrijven aangiftes verzorgen.  Voor opdrachtgevers, zoals importeurs en exporteurs betekent dit dat de logistieke kosten zijn gedaald en dat ze veel meer keuze hebben uit douane-expediteurs die hun aangiftes verzorgen.  Ze kunnen er ook voor kiezen zelf hun aangiftes te verzorgen met eigen software.