Horizontaal Toezicht

De Nederlandse douane is voortdurend op zoek naar nieuwe manieren om haar controletaak in te vullen. Een beknopt historisch overzicht:

• Aanvankelijk moesten alle douanezendingen langs een douanekantoor komen om de goederen schriftelijk aan te geven.
• Al in de vorige eeuw konden de meeste aangiftes digitaal gedaan worden.
• Omstreeks 2003 werd digitaal aangeven verplicht en konden goederen op de plaats van lading of lossing aangegeven worden. Douanekantoren werden gesloten en er kwamen mobiele controleteams.
• Aangiftes werden digitaal geselecteerd voor een nadere controle en de douane zette versterkt in op Controles na Invoer. Hiermee werd een belangrijke stap gezet naar vertrouwen op de (goederen)administratie van bedrijven.
• Bedrijven kunnen momenteel een groot pallet aan douanevergunningen krijgen, nadat ze door de douane beoordeeld zijn op de deugdelijkheid van hun administratie en bedrijfsvoering.
• Met de Authorised Economic Operator certificeert de douane bedrijven op de aspecten douaneadministratie en veiligheid. Controles vinden steeds minder plaats.
• Met Horizontaal Toezicht wil de douane aansluiten bij de controlesystematieken die toch bij veel bedrijven gangbaar zijn. Het doel is dat de douane alleen nog de controlemethode hoeft te controleren. De douane gaat uit van bonafide ondernemingen.

We zijn dus in pakweg 15 jaar heel ver gekomen. Maar Horizontaal Toezicht is momenteel nog niet meer dan een concept. Zoals de opsomming hiervoor laat zien worden de controle methodes vager naarmate ze zich in de tijd verder ontwikkelen.  De AEO is nog niet merkbaar in werking getreden of de Nederlandse douane komt alweer met een nieuw concept! De Nederlandse douane kent al zo veel vereenvoudigingen, vergunningen en faciliteiten, dat verdere ontwikkeling steeds moeilijker wordt. De gesprekken met de brancheverenigingen en grote ondernemingen over de daadwerkelijke invulling van Horizontaal Toezicht verlopen mistig. De douane wil Horizontaal Toezicht op twee manieren toepassen.

1. Rechtstreeks bij grote ondernemingen. Aangenomen wordt dat deze bedrijven volstrekte controle hebben over hun douaneprocessen en deze dus ook kunnen beheersen. Fouten worden in een vroegtijdig stadium herkent en erkent! Op vrijwillige basis worden de fouten hersteld.

2. Kleinere ondernemingen worden aan Horizontaal Toezicht onderworpen door Intermediairs. Dit zouden wellicht douane-expediteurs kunnen zijn. Maar slechts zelden heeft een douane-expediteur of douaneadviseur kijk op alle douaneprocessen in een onderneming. Het belang van deze processen in het MKB is vaak ook beperkt. Een grote inspanning (van een externe partij) om de processen te controleren is economisch niet verantwoord. Het voordeel zeer beperkt. Maar meestal zullen bedrijen er helemaal geen zin in hebben om zo'n moeilijk concept te implementeren voor iets dat nu eenvoudig te managen is!

Maar er zijn ook principiële bezwaren tegen horizontaal toezicht met name bij kleinere ondernemingen en met inzet van intermediairs:

• Als een fout wordt ontdekt moet het mogelijk zijn zonder boetes en eventueel zonder naheffingen tot inkeer te kunnen komen. Dit is echter in strijd met de Europese douanewetgeving die elke lidstaat voorschrijft dat niet betaalde heffingen altijd moeten worden opgelegd en ingevorderd.
• Stel dat een intermediair een fout bij een opdrachtgever constateert en hij dit meldt bij de douane, dan dient er een soort klokkeluidersregeling te zijn die hem vrijwaart. De ervaring van klokkeluiders in Nederland zijn echter verre van positief.

Horizontaal Toezicht zal dan ook nog even op nadere uitwerking moeten wachten. Eerst moeten de voordelen van de AEO maar eens concreet gemaakt worden. Een voorwaarde die ook vaak gesteld wordt is dat niet alleen met de douane, maar ook met andere controle instanties tegelijkertijd vergelijkbare afspraken gemaakt kunnen worden. Anders schiet het bedrijfsleven niets op. Maar ja, dan krijg je te maken met instanties die onder andere ministeries vallen en die hebben geen enkel begrip voor een controleaanpak zoals het Ministerie van Financiën die wil toepassen.

De voordelen van Horizontaal Toezicht slaan vooral neer bij de douane. Die hoeft minder intensief te controleren. Maar zonder concrete voordelen voor zowel het grootbedrijf als het MKB is Horizontaal Toezicht niet levensvatbaar.